سرمایه گذاری برای صدا
حتی بیشتر ویولن های ضعیف وآماتور، می توانند با یک
سری تنظیمات ماهرانه به ویولن های خوش صدا تبدیل شوند
خیلی از نوازندگان ابتدایی و حتی نیمه حرفه ایی و حرفه ایی ویولن اطلاعات کاملی از استانداردها و شرایط صدا دهی خوب برای این ساز را ندارند . در بیشتر مواقع نوازنده احساس می کند که هرچه هزینه خرید یک ساز بالا تر باشد کیفیت صدا دهی ساز نیر به همان نسبت بالا و خوب می باشد ولی درواقع به این صورت نیست . این اطلاعات هر چند ابتدایی ولی موثر می تواند نوازنده ویولن را درانتخاب ساز خوب و استاندارد کمک کند وحتی بتواند با یک هزینه متوسط یک سازخوب را انتخاب کند .
هر روز افرادی به مغازه های تعمیر ساز سر می زنند ، آنها معمولا از طرف معلمشان فرستاده شده اند و در خواست همه آنها تنظیم کردن شازشان برای صدا دهی خوب است . بیشترمواقع مشکل ساز تنظیم ضعیف و خیلی بد است .تنظیم بد گوشی ، تراش بد خرک و پل(sound post ) و زاویه کم یا زیاد دسته یا گردن ساز( neck angle ) و در نهایت دستی یاگریف fingerboard) ) نا مناسب صدا دهی و نوازندگی را مشکل می کند .
تنظیم این موارد تقریباً ساده می باشد ولی در بعضی موارد از هزینه خود ویلن بیشتر می شود و در نهایت هم، این ویولن همان قیمت اولیه را دارد . سازهای زهی یک سری سیستم به هم پیوسته می باشند که برای صدا دهی خوب هر کدام وابسته
به دیگری می باشد.مواردی که در صدا دهی خوب تاثیر دارند عبارتند از:
گوشیها ( pegs) – زاویه دسته ( neck angle ) –
گریف ( finger board ) - خرک ( bridge ) -
پل ( (soundpost و در نهایت سیم گیر ( tailpiece ) .
گوشیها (PEGS )
شما نمی توانید با ساز خود نوازندگی کنید تا زمانی که آن را کوک نکنید . گوشی در محلی قرارمی گیرد که دارای اصطحکاک باشد پس باید سوراخهای روی سرپنجه ویولن یا محفظه گوشی دارای اندازه مناسبی باشد تا گوشی در آن ثابت و حرکتی چرخشی آن به راحتی انجام شود و دراثر فشار بر روی سیم در هنگام نوازندگی ، چرخشی نداشته باشد . علاوه بر این گوشیها بایدازچوب مناسبی ساخته شده باشند . چوبهای سنتی که برای ساخت گوشی استفاده می شده عبارتند از
آبنوس ( ebony ) – شمشاد (boxwood ) یا چوب اقاقیا ( rosewood ) .
اما امروزه چوبهای سخت کو هستانی خوش رنگ و باکیفیت مانند چوب ماهون آمریکایی ( mahogany ) نیز در ساخت گوشی دیده می شود . چوبهای رنگ شده معمولاً در سازهای ارزان استفاده شده است که این گوشیها معمولاً دارای اصطحکاک لازم نمی باشند و اکثر آنها به راحتی می شکنند .انتهای گوشی باید با محفظه گوشی تراز باشد و همچنین باید در حدود 10 میلیمتراز محفظه گوشی تا محل دستی گوشی فاصله وجود داشته باشد . نگاهی به داخل محفظه گوشی
بیندازید هر سیم نباید با گوشی سیمهای دیگر تماس داشته باشد مثلاً سیم لا نباید با گوشی سیم می و ر تماسی داشته باشد که این عیب صدا دهی خوب را دچار مشکل می کند .ثابت نبودن گوشی در محفظه خود و تعویض مکرر گوشی باعث گشاد شدن حفره در محفظه می شود که در نهایت این حفره ها باید با استرهای برنجی یا فلزی پر شوند و دوباره حفره برای گوشی ایجاد شود.
زاویه دسته یا گردن ( NECK ANGLE )
متناوباً نوازندگان ویولن سازشان را می آورند و می گویند که خرک سازشان باید پائین تر بیاید چون فاصله بین گریف و سیمها زیاد می باشد . به ندرت پیش می آید که مشکل با خرک باشد ودر اکثر مواقع مشکل با زاویه دسته است . دسته ویولن ممکن است درجای خودش به درستی قرار نگرفته باشدولی با تغییر رطوبت و همچنین انبساط چوب بعد از ساخت نیز ممکن است این زاویه بهم بخورد . همانطور که در تصویر نشان داده شده است فاصله عمودی بین سطح ویولن یعنی همان جایی که خرک واقع شده است تا لبه بالایی گریف یا دسته برای ویولن های 4/4 باید در حدود 27 میلیمتر باشد و دربعضی از سازها که سطح قوس دار تری دارند مقدار خیلی کم، کمتر می باشد . اگر این ارتفاع کم باشد صدای ساز ضعیف می شود و همچنین اگر زیاد باشد و ارتفاع خرک را افزایش بدهیم فشارزیادی بر روی سطح ویولن وارد می شود و باعث خفه شدن صدا می شود . بهترین راه برای برطرف کردن این مشکل این است که دسته را دوباره جا بزنیم .
هیچ وقت به کسی اجازه ندهید که فاصله ایی بین گریف و دسته با گذاشتن لایه ایی ایجاد کند مگراینکه دسته خیلی نازک باشد .
گریف ( FINGERBOARD )
تنها چوب مناسب برای گریف چوب آبنوس می باشد . چوبهای رنگ شده یا با روکش پلاستیک کارایی ندارند بخاطر اینکه زود کثیف و لایه رویی آنها به زودی کنده
می شود . چوب اقاقیا نیز در مواردی مورد استفاده قرار می گیرد ولی برای ویولن با کیفیت خوب فقط چوب آبنوس استفاده می شود . اگر ما خط کشی را بر روی گریف قرار بدهیم افتادگی در اطراف گریف را می بینیم که این افتادگی در زیر سیم سل به اندازه 1 میلیمتر بیشتر از سیم می است و در زیر سیم می این افتادگی کمتر است . اگر این افتادگی موجود نباشد ساز صدای وزوز می دهد و اگر این شیب یا
افتادگی بیش از حد باشد باید فشار زیادی را بر روی سیم ایجاد کنیم که باعث خفگی در صدای ساز می شود و همچنین باعث اذیت انگشتان می شود .
شیطانک یا گره انتهایی گریف باید به اندازه کافی بلند باشد تا سیمها به درستی بر روی گریف قرار بگیرند و همچنین قسمت پشت شیطانک باید دارای انحناء باشد تا سیمها بدون شکستگی به داخل محفظه گوشی وارد شوند .
شما ممکن است شیارهایی را در زیر سیمها بر روی گریف ساز خود ببینید . حتی بهترین آبنوسها باید بعد از مدتی پاک شوند و در بعضی مواقع باید رنگ کاری شوند و بعد از چند بار رنگ کاری باید تعویض شوند .
خرک ( BRIDGE )
خرک ارتعاشات سیمها را به بدنه ساز منتقل میکند و اثر فاحشی بر روی صدا دهی ساز دارد . خرک از چوب افرا ساخته می شود و هر چه این چوب قدیمی تر باشد دارای کیفیت بیشتر است . هرگاه بر روی خرک رگه های بیشتر و پر رنگ تری را مشاهده کردیم نشانه مرغوبیت چوب خرک است . فضاهای خالی بستگی به کارخانه سازنده دارد که کیفیت خرک را افزایش میدهد، کارخانه هایی مانند Aubert و Despieu در فرانسه . پایه های خرک باید کاملاً بر روی صفحه قرار بگیرند به صورتی که هیچ گونه فضایی بین آنه وجود نداشته باشد ( شکل 1-1) . ارتفاع خرک باید به صورتی باشد که فاصله استاندارد بین سیم و گریف رعایت شود . برای ویولن 4/4
فاصله عمودی سیم سل از گریف برابر 5.5 میلیمتر و سیم می 3.5 میلیمتر می باشد .
شکل 1-1 شکل 2-1
اگر در امتداد سیمها و موازی با گریف به ساز نگاه کنیم ارتفاع خرک در زیر سیم می کمتر از سیم سل می باشد (شکل 2-1) . این نوع تنظیم باعث می شود که در هنگام تغیر سیم بوسیله آرشه ، آرشه برخوردی با دیگر سیمها نداشته باشد . بعضی از نوازندگان شیب کمتری را برای خرک ساز خود بخاطر راحتی در نواختن چند سیم با یکدیگر درخواست می کنند. ارتفاع خرک از صفحه روی ویولن به حالت استاندارد در بلند ترین نقطه 33 میلیمتر می باشد . در حدود 3/1 سیم باید در روی
خرک قرار بگیرد و برای جلوگیری از بریده شدن خرک توسط سیم می ، باید در زیر آن پوسته ایی را قرار دهیم البته از جنس آبنوس نباشد ( معمولاً سیمها پوسته های لاستیکی را با خود دارا می باشند که کاملاً مناسب هستند ) . تنظیم کنندگان حرفه ایی باید برای بهبود صدا ، خرک را کاملاً پرداخت کنند و کلفتی یا نازکی و فضاهای خالی را تنظیم کنند .
پل ( ( SOUNDPOST
پل به عنوان یک جستجوگر در ویولن می باشد . صفحه بالایی و پائینی را به متصل می کند امواج را منتقل می کند . محل پل خیلی حساس می باشد . یک سازنده حرفه ایی ویولن می تواند پل را به صورتی دقیق تنظیم نماید که صدای بهتری از ساز به گوش برسد .حرکت نادرست پل می تواند باعث ایجاد آسیهایی به ساز شود . محل پل در زیر سیم می ، در حدود 3 تا 5 میلیمتر پشت خرک می باشد .اگر فاصله پل تا سوراخ F شکل سمت راست خیلی بلشد باعث افت فرکانس می شود . اما از همه مهمتر ، صفحه بالایی که از جنس کاج می باشد ممکن است مورد آسیب
قرار بگیرد بخاطر اینکه هیچ گونه محافظی در زیر خرک در نقطه تنش حداکثر قرار نگرفته است .
بعضی از سازندگان از پلهای خشک و محکم استفاده می کنند . متاسفانه با تغییر درجه حرارت هوا و رطوبت ممکن است پلها ترک بردارند که باعث خساراتی به ساز می شود . بعضی از سازها نیاز به تنظیم مکرر پل دارند مانند سازهای قدیمی و یا سازهای با قوس زیاد . دیگر سازها نیاز به توجه کمتری دارند . توجه به تنظیم پل به این خاطر است که با تغییر شرایط آب و هوایی ممکن است تنظیم پل به هم بریزد . پس پل را در محل زندگی خود و بوسیله فردی که به آن اطمینان دارید تنظیم کنید .
سیم گیر ( TAILPIECE AND TAILGUT )
این موضوع که چیزهای پشت خرک نیز در صدا دهی ویولن تاثیر دارد خیلی شگفت انگیز است .سیم گیر و محل آن خیلی مهم می باشد . طول سیم از خرک تا سیم گیر در زمانی که سیم به سیم گیر متصل شده باشد برابر 55 میلیمتر در ویولن 4/4 می باشد .اگر از تیونر برای بهتر کوک کردن استفاده کنیم این طولها کمترمی شود . تیونرها باعث افزایش وزن سیم گیر می شوند اگر شما به تیونر نیاز دارید بهتر است از سیم گیرهایی استفاده کند که با تیونر طراحی شده اند مانند Wittner Ultra
Pusch و یا یا سیم گیر زیبا و گران Bois Du Harmonie . وزن مشخصی برای سیم گیرها تعریف نشده است ولی بیشتر سازها با سیم گیرهای سبک صدا دهی بهتری دارند .
منبع
www.stringsmagazine.com
